Đêm nay, Việt Nam đón mưa sao băng cực đại từ “vương quốc đã mất”

Quadrantids – một trong 3 cơn mưa sao băng lớn nhất năm – sẽ “đối đầu” siêu trăng vào đêm nay.

Theo trang Time and Date, người quan sát từ Việt Nam sẽ chứng kiến đêm cực đại của mưa sao băng Quadrantids vào đêm 3 rạng sáng 4-1.

Dự kiến, 80 ngôi sao băng sẽ rơi trong thời điểm cực đại, biến Quadrantids thành một trong những trận mưa sao băng lớn nhất năm nay.

Số sao băng này chỉ thua mưa sao băng Geminids tháng 12 (thường khoảng 120-150 sao băng mỗi giờ) và Perseids tháng 8 (khoảng 100 sao băng/giờ). Thỉnh thoảng, Quadrantids cũng soán ngôi “á quân” của Perseids với số sao băng vượt quá 100 mỗi giờ.

Thường mưa sao băng sẽ được đặt tên gần giống với chòm sao mà những ngôi sao băng trông như bắt nguồn từ bầu trời.

Tuy nhiên, chúng ta sẽ không tìm thấy bất cứ chòm sao nào mang tên gần giống Quadrantids: Quadrans Muralis, chòm sao liên quan tên của nó, đã bị Liên đoàn Thiên văn quốc tế (IAU) “xóa sổ” từ năm 1922.

Nguyên nhân là vì trước thế kỷ XX, có rất nhiều chòm sao do các nhà thiên văn khác nhau tự đặt tên, dẫn đến việc các vùng trời bị chồng lấn hoặc có quá nhiều chòm sao nhỏ lẻ, không cần thiết.

Vào năm 1922, IAU quyết định phân chia lại rõ ràng các “vương quốc” bầu trời. “Lãnh thổ” trước đây của Quadrans Muralis đã được chia cho 2 chòm sao cổ xưa hơn, lớn hơn mà nó chồng lấn là Mục Phu (Bootes) và Thiên Long (Draco).

Vì vậy, để tìm kiếm vị trí các ngôi sao băng Quadrantids phát ra, bạn nên hướng mắt lên vị trí giữa chòm sao Mục Phu hình người thợ săn và Thiên Long hình con rồng.

Trên thực tế, “mẹ” của Quadrantids là tiểu hành tinh 2003 EH1, một vật thể quay quanh Mặt Trời với quỹ đạo 5,5 năm và có một chiếc đuôi đá bụi dài gần giống sao chổi.

Trái Đất đi qua chiếc đuôi này vào cuối tháng 12 hàng năm cho đến giữa tháng 1 năm sau, tạo ra mưa sao băng Quadrantids.

Năm nay, mưa sao băng Quadrantids bắt đầu rơi vào ngày 28-12-2025 và sẽ kết thúc hoàn toàn vào ngày 12-1-2026.

Có một cản trở cho việc quan sát: Siêu trăng sói rực rỡ trên bầu trời đêm 3-1, cũng là đêm cực đại của mưa sao băng. Mặt Trăng quá sáng nên sẽ lấn át đáng kể ánh sáng từ sao băng.

Tuy nhiên, Quadrantids là trận mưa sao băng lớn nên bạn vẫn có cơ hội tìm thấy nó. Một mẹo nhỏ là bạn hãy đứng dưới khu vực có tòa nhà hay tán cây, để vật cản làm khuất đi siêu trăng. Nhớ chừa tầm quan sát về phía bầu trời hướng Bắc/Đông Bắc, nơi có chòm sao Mục Phu và Thiên Long.

Ngoài ra, thời điểm quan sát mưa sao băng tốt nhất là rạng sáng 4-1: Thời điểm mưa sao băng nặng hạt nhất cũng là khi siêu trăng đang lặn dần.