– Nhiều bậc cha mẹ cho rằng càng thân thiết với con thì càng có thể chia sẻ mọi điều. Thế nhưng, tình yêu thương đúng nghĩa không nằm ở việc nói hết, mà ở sự chừng mực – biết điều gì nên chia sẻ và điều gì cần giữ lại để bảo vệ con.
Nhà giáo dục nổi tiếng Sukhomlinsky từng nhấn mạnh rằng: mỗi lần cha mẹ quan sát con cái cũng chính là lúc họ soi chiếu lại bản thân; việc giáo dục con không chỉ là dạy trẻ, mà còn là quá trình tự rèn luyện và kiểm nghiệm nhân cách của người lớn.
Trong hành trình nuôi dạy con, cha mẹ chính là lăng kính đầu tiên giúp trẻ nhận thức thế giới. Nhiều lời nói của người lớn tưởng chừng vô tình, song lại được trẻ tiếp nhận một cách sâu sắc. Những điều được chia sẻ thiếu cân nhắc có thể âm thầm trở thành áp lực tâm lý, thậm chí là tổn thương kéo dài trong tâm hồn trẻ. Dưới đây là những điều cha mẹ cần đặc biệt tránh chia sẻ với con, ngay cả khi gia đình đang êm ấm, hạnh phúc.
Thứ nhất, sự oán trách và cảm xúc tiêu cực của bản thân. Gia đình không nên trở thành nơi để trút bỏ mọi bức xúc cá nhân lên con cái. Những lời than vãn về cuộc sống vất vả, gánh nặng cơm áo hay khó khăn kinh tế có thể vô tình khiến trẻ hình thành cảm giác mình là nguyên nhân của khổ đau, hoặc tin rằng cuộc đời vốn dĩ chỉ toàn bất hạnh. Không ít trường hợp trưởng thành với tâm lý tự ti, thiếu cảm giác xứng đáng với hạnh phúc, bắt nguồn từ việc lớn lên trong môi trường ngập tràn lời than phiền của cha mẹ.
Gia đình không nên trở thành nơi để trút bỏ mọi bức xúc cá nhân lên con cái.
Thứ hai, những lời chỉ trích hay hạ thấp bạn đời. Xung đột giữa vợ chồng là điều không thể tránh khỏi, nhưng việc lôi kéo con cái vào mâu thuẫn của người lớn là sai lầm nghiêm trọng. Khi cha hoặc mẹ liên tục nói xấu người còn lại trước mặt con, trẻ sẽ rơi vào trạng thái giằng xé nội tâm: yêu cả hai nhưng lại buộc phải chứng kiến sự phủ nhận lẫn nhau. Áp lực này có thể gây ra những rối loạn tâm lý nghiêm trọng ở trẻ. Điều quan trọng nhất không nằm ở điều kiện vật chất, mà ở việc con được lớn lên trong môi trường có sự tôn trọng giữa cha và mẹ.
Thứ ba, việc kể lể sự “hy sinh” vì con cái. Những câu nói nhấn mạnh công lao, sự chịu đựng như “tất cả là vì con” dễ biến tình yêu thương thành gánh nặng tinh thần. Khi đó, trẻ không cảm nhận được sự ấm áp mà chỉ thấy trách nhiệm và cảm giác mắc nợ. Thay vì khiến con day dứt, cha mẹ nên truyền đi thông điệp tích cực rằng việc chăm sóc con là lựa chọn xuất phát từ tình yêu, không phải sự ép buộc hay hi sinh miễn cưỡng.
Thứ tư, nỗi lo âu quá mức về tiền bạc. Khó khăn vật chất không nhất thiết gây tổn hại cho trẻ, nhưng cảm giác thiếu an toàn kéo dài thì có. Khi cha mẹ thường xuyên than phiền về tiền nong, trẻ có thể lớn lên với tâm lý tự ti, sợ hãi, hoặc hình thành mối quan hệ lệch lạc với vật chất. Điều trẻ cần không phải là sự dư dả tuyệt đối, mà là cảm giác được bảo vệ và tin tưởng vào cuộc sống.
Thứ năm, những câu chuyện đàm tiếu và thị phi. Việc thường xuyên bàn tán chuyện riêng tư của người khác trước mặt con dễ khiến trẻ hình thành thói quen phán xét, nghi ngờ và sao nhãng những giá trị tích cực. Một môi trường sống quá nhiều “tạp âm” sẽ làm suy giảm khả năng tập trung, tư duy và cảm xúc lành mạnh của trẻ. Muốn con phát triển toàn diện, cha mẹ cần xây dựng không gian tinh thần trong sáng, ổn định và yên tĩnh.
Việc thường xuyên bàn tán chuyện riêng tư của người khác trước mặt con dễ khiến trẻ hình thành thói quen phán xét, nghi ngờ và sao nhãng những giá trị tích cực.
Thứ sáu, việc đem con ra so sánh với “con nhà người ta”. Sự so sánh hiếm khi tạo động lực tích cực, trái lại thường bào mòn lòng tự trọng và gieo mầm ganh tị trong tâm hồn trẻ. Khi liên tục bị đặt cạnh một hình mẫu khác, trẻ dễ cảm thấy mình không được cha mẹ thực sự thấu hiểu và chấp nhận.
Mỗi đứa trẻ đều mang những giá trị và nhịp phát triển riêng. Thay vì hướng ánh nhìn của con về thành tích của người khác, cha mẹ nên ghi nhận nỗ lực và bước tiến của chính con. Sự công nhận đúng lúc chính là nguồn nuôi dưỡng bền vững nhất cho lòng tự tin.
Thứ bảy, việc truyền đạt những lời phê phán từ người ngoài. Khi cha mẹ lặp lại những nhận xét tiêu cực mà người khác dành cho con, trẻ có thể cảm nhận đó như một sự đồng thuận ngầm, khiến tổn thương trở nên sâu sắc hơn. Điều này dễ làm trẻ mất cảm giác an toàn trong chính gia đình mình.
Cha mẹ cần là điểm tựa vững chắc, là người đầu tiên đứng ra bảo vệ con trước những đánh giá khắc nghiệt. Thay vì nhắc lại lời chê bai, hãy cùng con phân tích, định hướng và giúp con phát triển bằng sự bao dung và kiên nhẫn.
Thứ tám, những câu chuyện tiêu cực trong quá khứ của cha mẹ. Việc kể lại những sai lầm hay hành vi thiếu chuẩn mực thời trẻ với mục đích răn dạy đôi khi lại mang đến tác dụng ngược. Trẻ có thể xem đó là sự hợp thức hóa cho hành vi chưa đúng, hoặc hình thành tâm lý xem nhẹ chuẩn mực đạo đức.
Điều con cần không phải là chi tiết về vấp ngã, mà là bài học về cách cha mẹ đã đứng dậy và trưởng thành. Khi người lớn chọn kể về hành trình vượt qua thử thách, họ trở thành tấm gương định hướng tích cực, thay vì làm mờ đi chuẩn mực mà con cần noi theo.
Nhà tư tưởng Mỹ Ralph Waldo Emerson từng khẳng định rằng con người trưởng thành như thế nào phần lớn chịu ảnh hưởng từ chất lượng tình yêu thương, sự đồng hành và sức mạnh của tấm gương mà họ tiếp nhận từ những người dạy dỗ đầu tiên.
Yêu thương con là điều tự nhiên, nhưng trao đi một tình yêu đúng cách lại là quá trình rèn luyện lâu dài. Sự tiết chế trong lời nói của cha mẹ không phải là khoảng cách, mà chính là cách kiến tạo một môi trường an toàn, lành mạnh để trẻ được tự do phát triển. Đó cũng là biểu hiện của một tình yêu sâu sắc, chín chắn và bền vững.