Chỉ còn hơn một tháng nữa là đến Tết Nguyên đán 2026, thị trường đổi tiền lẻ, tiền mới đã sớm bước vào cao điểm. Trên các “chợ mạng” như Facebook, Zalo, dịch vụ đổi tiền lì xì nở rộ với tần suất dày đặc, công khai chào mời đủ mệnh giá, số lượng với mức phí “trên trời”.
Nhộn nhịp chợ mạng
Chỉ cần gõ cụm từ “đổi tiền mới”, “đổi tiền lì xì”, hàng chục nhóm mạng xã hội hiện ra với hàng chục nghìn thành viên. Mỗi ngày, tại các nhóm này xuất hiện hàng trăm bài đăng rao đổi tiền với những lời quảng cáo hấp dẫn như “tiền mới nguyên tem”, “tiền thật 100%”, “giá rẻ nhất thị trường”, “giao tận nơi”. Nhiều người sẵn sàng công khai bảng giá, mệnh giá và phí đổi, biến hoạt động vốn bị cấm thành một “thị trường ngầm” sôi động dịp cận Tết.
Theo khảo sát, mức phí đổi tiền năm nay tăng mạnh so với các năm trước. Với các mệnh giá lớn như 200.000 đồng và 500.000 đồng nguyên seri, phí đổi phổ biến từ 3-3,5%. Tiền mệnh giá 100.000 đồng có phí cao hơn, khoảng 5-6% tùy số lượng và độ mới. Đối với tiền “hàng lướt” – tức tiền đã qua sử dụng nhưng còn khá mới – mức phí dao động theo chất lượng. Cụ thể, mệnh giá 100.000 đồng đạt khoảng 90% độ mới có phí khoảng 0,7%/tệp (100 tờ), trong khi loại gần như mới, đạt 99%, bị thu phí tới 2,5%/tệp.
Đáng chú ý nhất là các mệnh giá nhỏ, vốn được ưa chuộng để lì xì đầu năm. Tiền 10.000 đồng và 20.000 đồng có mức phí đổi rất cao, dao động từ 10-25% tùy số lượng. Riêng mệnh giá 2.000 đồng, mức phí phổ biến lên tới 40-50%. Điều này đồng nghĩa với việc, nếu muốn đổi 200.000 đồng tiền mệnh giá 2.000 đồng, người đổi có thể phải chi tới 280.000 – 300.000 đồng.
Tại một trang Facebook chuyên đổi tiền mới, một thành viên đăng nhu cầu đổi mỗi mệnh giá 10.000 đồng, 20.000 đồng, 50.000 đồng và 200.000 đồng, mỗi loại một tệp (100 tờ). Chỉ sau ít phút, người này đã nhận được hàng loạt bình luận chào mời với mức phí chung khoảng 8%. Riêng tiền mệnh giá 1.000 đồng, nhiều đầu mối báo phí trên trời 1,2 lần, tức đổi 100.000 đồng phải trả thêm 120.000 đồng tiền phí. Lý giải cho mức giá “khó tin” này, các đầu mối cho rằng tiền mệnh giá 1.000 đồng hiện rất hiếm, gần như không còn lưu thông nhiều.
Ngân hàng không in tiền mới, thận trọng giao dịch “chợ đen”
Theo đại diện Ngân hàng Nhà nước, từ năm 2021, Ngân hàng Nhà nước đã áp dụng chính sách hạn chế cấp tiền mới cho các ngân hàng, nhất là với các mệnh giá nhỏ dưới 10.000 đồng. Chính sách này nhằm kiểm soát nguồn cung tiền mặt, giảm chi phí in tiền mới và hạn chế tình trạng lợi dụng nhu cầu đổi tiền dịp Tết để trục lợi.
Tuy nhiên, chính sự khan hiếm tiền lẻ mới đã tạo điều kiện cho các dịch vụ đổi tiền trái phép “ăn theo”, đẩy phí đổi lên cao.
Theo quy định hiện hành, chỉ Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng được phép thu đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông. Mọi hành vi đổi tiền mới, tiền lẻ của cá nhân, tổ chức khác nhằm hưởng chênh lệch, đặc biệt là việc trao đổi, mua bán tiền qua mạng xã hội, đều là hành vi vi phạm pháp luật. Theo đó, mức phạt từ 20 – 40 triệu đồng đối với hành vi đổi tiền không đúng quy định.
Trước thực trạng này, Ngân hàng Nhà nước mới đây đã có công văn yêu cầu các ngân hàng và chi nhánh ngân hàng đảm bảo hoạt động thanh toán an toàn, thông suốt trong dịp Tết Nguyên đán 2026.
Ngân hàng Nhà nước yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi lợi dụng hoạt động thanh toán cho mục đích bất hợp pháp. Cơ quan quản lý cũng khuyến cáo người dân không nên sử dụng các dịch vụ đổi tiền trái phép để tránh rủi ro, vừa mất tiền phí cao, vừa có nguy cơ vi phạm pháp luật.